Księgi liturgiczne
niedziela, 29-01-2023 | dodał: Administrator
Najczęściej, gdy słyszymy słowa „księgi liturgiczne”, przed naszymi oczyma pojawiają się mszał i lekcjonarz. Jednak jest ich dużo więcej. Kościół stara się, aby sprawowana liturgia była jednolita i zgodna z wyznawaną wiarą. Dlatego też powinna ona być odprawiana zgodnie z wydanymi przez Kościół księgami liturgicznymi. Przyjrzyjmy się więc używanym księgom w Liturgii.
Lekcjonarz
Lekcjonarz jest księgą zawierającą czytania biblijne, psalmy responsoryjne, aklamacje przed czytaniem ewangelii i perykopy z ewangelii na cały rok liturgiczny. Łacińskie wydanie w czterech tomach ukazało się w 1969 r. Wydanie polskie wydane zostało w latach 1972 - 1978 i liczy siedem tomów.
Podział tomów lekcjonarza
- Tom 1 - okres Adwentu i narodzenia Pańskiego.
- Tom 2 - okres Wielkiego Postu, Okres Wielkanocy.
- Tom 3 - okres zwykły (od 1 do 11 tygodnia).
- Tom 4 - okres zwykły (od 12 do 23 tygodnia).
- Tom 5 - okres zwykły (od 24 do 34 tygodnia).
- Tom 6 - czytania w mszach o świętych.
- Tom 7 - czytania w mszach obrzędowych, okolicznościowych i wotywnych oraz czytania na Mszach za zmarłych.
Cykle
Czytania w lekcjonarzach podzielone są na cykle, któe według założeń Soboru Watykańskiego II są tak pouladane, aby przybliżyć i objąć swoim zasięgiem jak najwięcej fragmentów Pisma św.:
- czytania niedzielne - cykl trzyletni - rok A, B i C
- czytania na dni powszednie - cykl dwuletni - rok 1 i 2
Czytania w dni powszednie Okresu Zwykłego obejmują cykl dwuletni, który pozwala określić rok liturgiczny w ten sposób:
- rok 1 - jeśli rok jest nieparzysty (np. 2013 lub 2015)
- rok 2 - jeśli rok jest parzysty (np. 2014 lub 2016)
Mszał Rzymski
Jest to największa ze wszystkich ksiąg liturgicznych, zawiera ona stałe (ordinaria) oraz zmienne (propria) części Mszy świętej. Jest on konieczny do odprawienia Eucharystii. W Mszale zawarte są odpowiednie teksty na każdy okres liturgiczny, uroczystości, święta oraz wspomnienia, a także formularze do Mszy św. Wotywnych (np. o NMP, świętych). Na końcu umieszczony został tekst mszy w języku łacińskim. Obecnie posługujemy się Mszałem dla diecezji polskich z roku 1986, wydanym przez papieża Pawła VI w 1975 (obecnie z wyd. II). Mszał ten zawiera zmiany w obrzędach mszalnych, dokonane na Soborze Watykańskim II. W tłumaczeniu na język polski jest III wydanie Mszału Rzymskiego z 2002 roku, który nieznacznie różni się od Mszału Pawła VI. W listopadzie 2009 roku pojawiło się w Polsce poprawione wydanie obecnego Mszału, wydane z polecenia papieża Benedykta XVI. Na pierwszych kartach Mszału znajduje się Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (OWMR), które zawiera przepisy dotyczące sposobu odprawiania liturgii Mszy św.
Ewangeliarz
Kolejną księgą używaną podczas Mszy świętych, szczególnie tych sprawowanych w sposób bardzo uroczysty jest Ewangeliarz. Jest to ozdobna księga zawierająca wyłącznie teksty Ewangelii, odczytywane podczas liturgii. Jest on uroczyście wnoszony w czasie liturgii podczas procesji wejścia, składany na ołtarzu, a następnie przed proklamacją Ewangelii procesyjnie wnoszony na ambonę i kładziony. Po Ewangelii powinien zostać złożony na godnym miejscu (nie na kredensie, ławce itp.). Ponadto Ewangeliarz kładzie się na trumnę zmarłego biskupa, kardynała i papieża.
Rytuał
Powstawały ok. XII w. Rytuały zawierają przepisy dotyczące sprawowania sakramentów i sakramentaliów (np. egzorcyzmy, obrzędy pogrzebu), których może sprawować prezbiter. Oprócz przepisów ora opisu sakramentu lib nabożeńst, rytuały zawierają także teksty modlitw i czytania odpowiednie do danego obrzędu lub nabożeństwa. Do Rytuałów zalicza się min.:
- Obrzędy chrztu
- Obrzędy bierzmowania
- Obrzędy sakramentu pokuty
- Obrzędy udzielania sakramentu małżeństwa
- Obrzędy błogosławieństw
- Obrzędy pogrzebu
- Komunia Święta i kult Tajemnicy Eucharystycznej poza Mszą Świętą
- Egzorcyzmy i inne modlitwy błagalne
Agenda liturgiczna
Bardzo znaną i często używaną księgą, która nie jest w ścisłym sensie księgą liturgiczną jest Agenda. Znajdziemy w niej modlitwy oraz teksty nabożeństw i błogosławieństw różnych przedmiotów (np. różańca, krzyża), miejsc oraz osób.
Brewiarz (Liturgia Godzin)
Jest to księga liturgiczna stosowana przez kapłanów, ale którą codziennie mogą używać także wierni świeccy. Liturgia Godzin to codzienna modlitwa ludu Bożego, obowiązkowa dla osób duchownych i konsekrowanych. Jest to głównie modlitwa psalmami. Ostatnie wydanie pochodzi z czasów pontyfikatu Pawła VI, czyli po Soborze Watykańskim II. O ewolucji brewiarza można przeczytać Wstępie do działu "ABC LIturgii"
Brewiarz jest podzielony na IV Tomy:
- I - Adwent i okres Bożego Narodzenia
- II - Okres Wielkiego Postu oraz Wielkanocy
- III - Okres zwykły tygodnie I-XVII
- IV - Okres zwykły tygodnie XVIII- XXXIV
Czasami uzywany jest tzw. tom dodatkowy, czyli wakacyjny, zawierający modlitwy na czas wakacji, czyli Okres zwykły tygodnie IX-XXVII
Pontyfikał
Księga liturgiczna zawierająca modlitwy, przepisy dotyczące czynności ceremonii i obrzędów odprawianych tylko przez papieża, biskupa oraz opata. Są to m.in. obrzędy święceń episkopatu, prezbiteratu oraz diakonatu, a także obrzędy ustanowienia nadzwyczajnych szafarzy Eucharystii.
Przed Soborem w użyciu były:
- Benedykcjonał – księga liturgiczna zawierająca teksty błogosławieństw Sakramentarz - nazwa księgi liturgicznej używanej przed powstaniem mszału przy sprawowaniu Mszy św. i sakramentów. Najbardziej znane to Sacramentarium Leonense i Sacramentarium Veronense.
- Antyfoniarz - zawierały się w nim antyfony do LG oraz części zmienne Mszy św.
- Ordines Romani - księgi zawierające zbiory przepisów (rubryk) sprawowania liturgii.
- Epistolarium - zbiór perykop biblijnych, uszeregowanych według kalendarza liturgicznego.
- Graduał - zawiera śpiewy mszalne oraz psalmy responsoryjne.
- Kyriale - jest to zbiór pieśni chóralnych wraz z nutami.Martyrologium – księga liturgiczna zawierająca uporządkowane chronologicznie informacje o męczennikach, świętych oraz obchodzonych uroczystościach.
- Pasjonał - księga ta zawierała ewangeliczny opis męki i śmierci Pana Jezusa.
- Psałterz - zbiór psalmów.
