Kolor szat liturgicznych - ornaty
sobota, 28-01-2023 | dodał: Administrator
W liturgii Kościoła wprowadzenie różnych kolorów opierało się na ich wymowie symbolicznej, powszechnie znanej i przyjmowanej. Pierwsze ślady reguł liturgicznych odnoszących się do kolorów, pochodzą z IX wieku. W XII w. w Rzymie ustalił się pewien zestaw kolorów liturgicznych. Na początku XIII w. zestaw ten opisał papież Innocenty III (+ 1216). Od tego czasu nie było większych zmian w doborze kolorów liturgicznych. W najnowszym, obecnie używanym mszale Pawła VI czytamy: "Co do koloru szat liturgicznych należy zachować tradycję" (nr 308). Tytułem dopowiedzenia należy dodać, że obecnie do koloru ornatu dopasowuje się kolory cingulum, dalmatyki oraz welonu na kielich, a w niektórych kościołach także kolor nakrycia na ołtarze.
Choć barwa szat w dużym stopniu świadczy o charakterze nabożeństwa, istotna jest również forma liturgii. Uroczystość ślubna czy chrzcielna wygląda inaczej, niż zwykła msza niedzielna. Poprzez wyjątkową oprawę rytuał podkreśla zwłaszcza najważniejsze chwile w roku liturgicznym – czyli Triduum Paschalne oraz rezurekcję. Uczęszczając do kościoła, warto zwracać uwagę zarówno na wydarzenia, które mają miejsce raz do roku, jak i obserwować niuanse w liturgii. Wnikając głębiej w sens gestów celebransa oraz wykorzystywanych przez niego symboli, możemy lepiej zrozumieć istotę nabożeństwa i przeżyć je w doskonalszy sposób, co przyczynia się do duchowego rozwoju.
Kolor biały
Kolor biały symbolizuje czystość, niewinność, radość i światło oraz nastrój świąteczny. Szat liturgicznych koloru białego używa się:
- w Mszach Okresu Wielkanocnego i Narodzenia Pańskiego
- w święta i wspomnienia Chrystusa Pana z wyjątkiem tych, które dotyczą Jego Męki
- w święta i wspomnienia Najświętszej Maryi Panny
- we wspomnienia Świętych Aniołów
- we wspomnienia Świętych, którzy nie byli męczennikami
- w Uroczystość Wszystkich Świętych (1 listopada)
- we Uroczystość św. Jana Chrzciciela (24 czerwca)
- w święto św. Jana Ewangelisty (27 grudnia)
- w święto Katedry św. Piotra (22 lutego)
- we wspomnienie Nawrócenia św. Pawła (25 stycznia)
- we Mszy pogrzebowej dzieci przed pierwszą Komunią św. i nie narodzonych
Poza tym kolor biały może zastępować wszystkie inne kolory.
Kolor czerwony
Kolor czerwony jest znakiem walki, krwi i męczeństwa, jak również ognistych języków, w postaci których Duch Świętych zstąpił na apostołów w Wieczerniku. Szat liturgicznych koloru czerwonego używa się:
- w niedzielę Męki Pańskiej (Palmową)
- w Wielki Piątek
- w niedzielę Zesłania Ducha Świętego
- w Mszach ku czci Męki Pańskiej
- w główne święta Apostołów i Ewangelistów
- oraz dni Świętych Męczenników
- podczas Mszy św. podczas udzielania sakramentu Bierzmowania
Jest to jednocześnie kolor związany z najwyższą rangą kapłańską (purpura przysługuje biskupom, zaś czystszy odcień czerwieni - kardynałom), zatem zdarza się, że czerwony ornat towarzyszy uroczystościom pogrzebowym w Watykanie.
Kolor zielony
Kolor zielony symbolizuje nadzieję, młodość, sprawiedliwość oraz odrodzenie. Szat liturgicznych koloru zielonego używa się w niedziele i dni powszednie Okresu Zwykłego, kiedy nie ma żadnych wspomnień ani uroczystości.
Kolor fioletowy
Kolor fioletowy wskazuje na oczekiwanie na spotkanie z Jezusem i na ducha pokuty. Symbolizuje również żałobę oraz godność (np. strój biskupa czy prałata). Używany jest podczas:
- Adwentu
- w Wielkim Poście
- w liturgii za zmarłych
W liturgii za zmarłych ornat koloru fioletowego zastępuje kolor czarny
Kolor czarny
Kolor czarny oznacza żałobę i pokutę. Może być używany:
- - we wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)
- - podczas Mszy pogrzebowych dorosłych
Kolor różowy
Kolor różowy podkreśla radość z bliskości Pana i przerwę w dyscyplinie pokutnej. Kolor różowy podkreśla radość z bliskości Pana i przerwę w dyscyplinie pokutnej.
Róż stanowi połączenie fioletu pokuty z bielą świętowania. Kolor różowy można spotkać w liturgii tylko dwa razy w roku: w niedzielę Gaudete (III niedziela Adwentu) i Laetare (IV niedziela Wielkiego Postu). Stanowi on krótką przerwę na drodze pokuty i długiego postu oraz podkreśla radość z nadchodzącego świętowania.
Trzecia niedziela Adwentu jest tradycyjnie nazywana niedzielą “Gaudete”. Nazwa pochodzi od pierwszego słowa antyfony na wejście “Gaudete in Domino” (czyli “radujcie się w Panu”). Antyfona ta jest poświadczona już w najstarszych zachowanych antyfonarzach liturgii rzymskiej z VIII i IX w. (wówczas antyfona na wejście była refrenem Psalmu śpiewanego na rozpoczęcie Mszy św.) i została także zachowana w obecnym Mszale. Niedziela “Gaudete” to swego rodzaju obwieszczenie bliskości Zbawiciela, co stanowi jednocześnie zaproszenie do radości. Niedziela “Gaudete” miała większe znaczenie w dawnych czasach, gdy Adwent miał znacznie silniejszy niż obecnie koloryt pokutny, co wiązało się z przyjęciem w ramach liturgii rzymskiej niektórych zwyczajów z Galii. I tak w Adwencie nie grano na organach i nie przyozdabiano prezbiterium kwiatami. Wolno było to robić jedynie w niedzielę “Gaudete”. Ponadto w niedzielę tę śpiewano hymn “Chwała na wysokości Bogu”. Był to przedsmak radości zbliżających się świąt Narodzenia Pańskiego. W Rzymie celebrowano niedzielę “Gaudete” szczególnie uroczyście. Jak poświadczają źródła z XII i XIII w., papież o północy sprawował liturgię w bazylice św. Piotra. Najpierw odprawiano oficjum odpowiadające dzisiejszej Godzinie czytań, potem sprawowano uroczystą Mszę św. Papież przywdziewał ornat koloru różowego.
Używany jest jedynie:
- w trzecią niedzielę Adwentu (niedziela Gaudete)
- czwartą niedzielę Wielkiego Postu (niedziela Laetare).
Kolor złoty
Kolor złoty jest używany wymiennie - zastępuje wszystkie inne kolory liturgiczne, poza fioletowym i czarnym. Ponadto stosowany jest w czasie najważniejszych, uroczystych celebracji. Kolor złoty symbolizuje bowiem bogactwo i honor.
Kolor niebieski
W części polskich parafii używany jest w święta Maryjne. Jednak należy pamiętać, że OWMR wśród kolorów liturgicznych nie wymienia niebieskiego, ale mimo to spotkać można w kościołach nie tylko białe ornaty z akcentami w kolorze niebieskim, ale wręcz niebieskie ornaty maryjne. Kwestię kolorów normuje OWMR 346 oraz instrukcja Redemptionis Sacramentum 127. Stosowne jest raczej przestrzeganie tych punktów i niepromowanie niebieskich szat liturgicznych, skoro na dni maryjne Stolica Apostolska (por. OWMR 346) zatwierdza kolor biały, chyba że uzna ona za stosowne dokonać takiej zmiany.
